Back

ΜΕΓΑΛΑΙ ΗΘΙΚΑΙ ΕΘΝΙΚΑΙ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

METAAAL HOIKAI EONIKAL NPOZOMKOTHTED Tod ᾿Ακαδημαϊκοῦ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ AMANTOY Εἰς τὴν ἑλληνικὴν ἱστορίαν ἰδιαιτέραν σηµασίαν ἔχαυν αἱ προσωπικότητες θὰ ἠδυνά- µεθα δὲ νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι ἕνεκα τῶν δυσκολιῶν τῆς yew- γραφικῆς θέσεως τῆς Γλλά δος ἡ ἀποτυχία ἢ ἐπιτοχία τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς ἑξηρτή- On πάντοτε ἀπὸ τὰς μικράς yoy ας προσώὠπικότητας. ο gp ἔνινον η. ἠπίθεσις τῶν Περσῶν κατὰ τῇ AACE δος 490:-4860 πΧ. ἀπύκρού σθη αὕτη κατόπιν δυσκόλων ἄγώνων, τοὺς ὁποίους διη7θυ νον μεγάλοι στρατιωτικοὶ ὅὃ πὠά ὁ Μιλτιάδης, Θ:μιστο κλῆς, ὁ ᾿Αριστείδης καὶ ἄλ- λοι. Τὴν αὐτὴν εὐτυχίαν δὲν εἶχεν ἡ Ελλὰς πάντοτε τοὺς ἀγῶνας κατὰ τῆς Ρώμης καὶ δι αὐτὸ ἐνικήθη Oa ao τῆς. ᾿Οµοίως τὸ 1204 µ. Χ. δὲν εἶχεν ἰκανοὺς πολιτικοὺς τὸ Βυζαντινὸν Κράτος καὶ δι αὐτὸ κατελήφθη ἡ Κων) πολις ὑπὸ τῶν φράγκων. TANK’ ἄν δὲν εἶχε πάντοτε μεγάλους ἡ Ελλάς δἁ να ἀποκρούῃ ἀποτελεσματικῶς τοὺς ἀπ ἀνατολῶν ἢ ἀπό δυ: σμῶν ἢ ἀπὸ Goppag ἐχθρούς της, εἶχεν ὅμως συχνά µεγά- λας διανοίας, µεγάλας ἠθι κἁς προσοπικότητας. ᾿Υπῆρ: ἔεν ἓν πρὠτοις μέγα εὐτόχη: μα διὰ τὴν Ελλάδα ὅτι εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς 'Ἱστορίας της ἐνεφανίσθη ἡ μεγαλοφυΐα τοῦ Ὀμήρου ἡ ὁποία ἐφώτισεν ὡς ἥλιος τὴν Ελλάδα καὶ διὰ᾽᾿ τῶν Ελλήνω καθωδήγησε σὴν ἀνθρωπότητα εἰς ἀνώτε pov ἀνθρωπισμόν. ᾽Απὸ τὸν Όμηρον ὣς διδά- σκαλον ἐπηρεάσθησαν οἱ ἔ- πειτα λυρικοὶ καὶ δραματικοὶ ποιηταὶ καὶ οἱ καλλιτέχναι οἱ ὁποῖοι πάλιν μὲ τὴν αειρὰν των ἐδίδαξαν περαιτέρω, Καὶ αὐτοὶ οἱ φιλόσοφοι ὁ Σωκρά- της, ὁ Πλάτων, ὁ ᾿Αριστοτέλης δὲν δυνάµεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἔμειναν ἀνεπηρέαστοι ἀπὸ τὸν “Ounpov, ἐδίδαξαν δὲ πάλιν αὐτοὶ τὴν ἀνθρωπότητα ἀπὸ τῶν ἀρχαίων χρόνων μέχρι σήμερον. Ετσι ἐδημιουργήθι σειρὰ ἀτέλειώτη πνευματικῶν καὶ ἠθικῶν δυνάµεων, ἡ ὁποία ἐφώτιζε καὶ ἐδίδασκε τὸν κό: σµον καὶ ὅταν ἡ ᾿Ελλὰς όπε: δουλώθη εἰς τοὺς Ρωμαίους. Εἶναι γνωστὸν ὅτι Ρωμαῖος ποιητὴς εἶπεν ὅτι ἡ Ελλάς é- νικήθη μὲν ἀπὸ τοὺς Ρωμαί ους ἀλλ᾽ ἐνίκησε καὶ αὐτή, διότι ὑπέταδε πνευματικῶς τοὺς νικητάς, Οἱ εὐγενέστεροι τῶν Ῥωμαίων ὅπως ὁ Σενέ- κας, ὁ Μᾶρκος Αὐρήλιος καὶ ἄλλοι, ἐπηρεάσθησαν ἀπὸ τοὺς Ἓλληνας στωϊκοὺς Φι- Ἀοσόφους, ὑπῆρξαν μαθηταὶ Ἑλλήνων διδασκάλων. “Ελ- ληνες δὲ σοφοὶ παρηκολούθη- σαν τὰ ρωμαϊκὰ πράγματα καὶ ἐφρόντισαν νὰ ἐξάρουν ὅτι καλὀν εὕρισκαν εἰς τὴν χει πλῆθος διαπρεπῶν ἕἑλλή- ... Ἔτσι ὁ [νων κληρικῶν, οἱ ὁποῖοι εἴτε / x περίφημος σο- |διὰ τὴν φός, ἐφρόντισε νὰ µάθῃ ποῖοι εἴτε διὰ τὴν ῥρωμαϊκὴν ἱστορίαν. Πλούταρχος ἦσαν οἱ σοφώτεροι, ἢ εὐγενέ στεροι Ρωμαῖει καὶ νὰ τοὺς παραθάλῃ μὲ μεγάλους “Ελ- ληνας σοφοὺς ἡἢἡ πολιτικούς, ὁ Πλούταρχος ἴσα ἴσα μὲ τοὺς παραλλήλους δίους του ἔδει- ἔεν εἰς τὸν πολὺν κόσμον πό- σην μεγάλην ἀξίαν ἔχουν αί ἠθικαὶ προσωπικότητες τῆς ἀρχαίας Ελλάδος καὶ πόσον ἐπηρέασαν αὗται τοὺς Ῥω: μαίους, ΄Ὁ Χριστιανισμὸς ἔδωκε νέ- αν δόναµιν καὶ ἀξίαν εἰς τὸν Ἑλληνισμόν, ᾿Ενῶ κατὰ τὴν ἐποχήν τοῦ Χριστοῦ καὶ ἔπει- τα οἱ Ρωμαῖοι ἐκυδερνοῦσαν τὴν οἰκουμένην, δὲν ἐκατάλα- θαν τὴν ἀξίαν τοῦ Χριστιανι: ομοῦ καὶ τὸν κατεδίωξαν, οἱ “πλληνες πρῶτοι ἐνεκολπώ: θήσαν τὸν Χριστιανισμόν ἕ- μαρτύρησαν ὑπὲρ αὐτοῦ, ἔ- γραψαν τὴν αἰτιολογίαν του. τὴν ἐκκλησιαστικήν των ποίη- σιν, ἐδημιούργησαν νέον ρυθ- μὸν τέχνης, τὸν ρυθμὸν τῆς Αγίας Σοφίας κλπ. Νέαι πά- Aw µεγάλαι προσωπικότητες εἰς ι ἀνεδείχθησαν διὰ νὰ ὀργονῳ- θᾳ καὶ ἀναπτυχθῇ τὸ ἐ τοῦ. Χριστιανισμοῦ. Με ἀπὸ τὰς προσωπ.κότητας τὰς ἀπέκτησαν κοσπαοῖστορι κὴν σηµασίαν διά τὴν ἠθικὴν καὶ πνευµατικήν Των. ς Οὕτω π.χ. ὁ Ἰωάννης Χρισό- στοµος κηρώσσων πάντοτε ο'λανθρωπίαν καὶ τὴν ς θειαν. AA ποὸς ἰσχυροὺς ῥράγοντας. ἀλλὰ δὲν συμῶ ἑξασμοὺς ἐπροτίμῆ µαρτυρήσῃ ὑπὲρ τῶν Ἆρισ νικῶν ἰδανικῶν του. “tH σίωσις τοῦ κόσμου ἧτο ὥστε ἠδύνατο νὰ τοὺς πτωχοὺς καὶ κα ἐξορίαν του. διότι. πλ φίλοι του ἔθεταν εἰς τὴν διά θεσίν του. ἄφθονα χρηµατιν µέσα. Έτσι ὁ Ιωάννης Χρυ: σόστοµος ἀπέθη ἀπὸ τὰ» µε γαλυτέρας προσωπικότητας τοῦ. Ἑλληνικο Χρ σμοῦ. κῆρυξ τῆς Φιλα ας καὶ τῆς ἀρετῆς καὶ }) αὐτῆς µάρτως. Πόσοι λιοὶ ἡ μποροῦν νά καυχηθοῦν ὅτι ἔ χουν ἕνα Ιωάννην Χρυσόστα μον ὅπως καωχῶνται οἱ “Ελ- λῆνες: Ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ λων προσωπικοτήτων τῆς ληνικῆς Ιστορίας δὲν πρέπει νὰ λησμονοῦμεν τὸν Σωνέσι- ov τὸν ἝἛλληνα ἐπίαὶ τῆς Κυρηναϊκῆς εἰς φρικήν. Οὗτος ἦτο κατ εἰδωλολάτρης GAA’ eyur πειτα Χριστιανὸς καὶ ἐπίσκο- πος διά νὰ ὑπηρετήση καλό: τερα τὴν πατρίδα του. ΄Ο ἐπί Οκοπος ὁ Συτέσιος διηόθωνε καὶ τὴν ἄμυναν δος του κατὰ τῶν θαρδάρων ᾽Αφϕρικανῶν οἱ ὁποῖο. ἔκαμ ναν ἐπιδρομὲς εἰς τὴν Kupy ναϊκήν. Γἶναι ὁ πρῶτος ἕλλην ἐπίσκοπος ποὺ ἐπολέμησε μὲ τὰ δειγµα εἰς τοὺς ρες κληρικοὺς τῶν νεωτέρων χρόνων. ᾽Αλλά καὶ κατὰ τῶν κακῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἰυρη- ναϊκῆς ἠγωνίσθη καὶ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν ἦλθε διὰ va συνηγορήση ὑπὲρ δ:αφό pov ναϊκῆς. ᾿Γκεϊ εἶδε τὴν δύνα- µιν ποὺ καὶ. προσέφεραν µεγάλας ὁ- πηρεσίας εἰς τὴ γκυθέρνησιν, συχνὰ ὅμως ἐλάμδαναν καὶ στάσιν ἐχθρικήν, Ὁ Συνέσι- ος ὡς ὑπερήφανος ἕλλην ἡ γανάκτησε καὶ ἔγραψε ἐἔναν- τίον τῶν Γότθων. Εἶναι δηλ. ὁ σοφὺς Συνέσιος πατριώτης, ὁ ὁποῖας καὶ μὲ τὰ ὅπλα καὶ μὲ τὰ συγγράµ- | µατά του ὑπερήσπιζε τὰ δί- καια τοῦ “Ελληνισμοῦ, Τὸ Βυξαντινὸν Κράτος é- φιλανθρωπίαν των, σοφίαν καὶ τὴν πολιτικἠὴν ἱκανότητα προσέ- φεραν µεγάλας ὑπηρεσίας cic τὸ Κράτος. Οὕτω π.χ. ὁ περί- gnucs Πατριάρχης ᾿Αλεξαν- δρείας Ιωάννης ᾿Ελεήμων ὁ Κύπριος ὠργάνωσε τὴν περί- θαλψιν τῶν προσφύγων οἱ ὁ- ποῖοι ἦλθαν εἰς Αἴγωπτον, ὅ ταν οἱ Πέρσαι ἐκυρίευσαν τὰ “Ἱεροσόλυμα τὸ 614. ο Πα- τριάρχης ᾿Ιωάννης Ίδρυσε τό- τε νοσοκοµεῖα, δρεφοκομεῖα, µαιευτήρια, συσσίτια, διένειµε χρήματα εἰς τὰς χιλιάδας Χρ.- στιανῶν προσφύγων εἰς τὴν ᾽Αλεξάνδρειαν. Πρώτην φοράν εἰς τὴν ἱστορίαν ἔγινε τόσον στοργικἡ καὶ ἐπαρκὴς περί- θαλψις προσφύγων Πολλαὶ ἀρχιερεῖς ἐμιμήθη- σαν τὸ παράδειγµα φιλανθρώ- πίας τοῦ ᾿[ωάννου τοῦ “EAE μονος καὶ περιέθαλπον πρόὀ- τῆς πατρί-{ ὅπλα καὶ ἔδωκε τὸ ὑπό- | ἐθνομάρτυ- δικαιωμάτων τῆς Κυρη-]. εἶχαν εἰς τὴν Κωῶν-]) σταντινούπολιν αἱ Γότθοι, διό-/΄ τι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν εἶχαν µε-[ γἁλας θέσεις εἰς τὸν στρατὸν | περίφημος, σφυγας, αἰχμαλώτους. σεισµο- πλήκτους καὶ ἄλλους ἀτυχεῖς καὶ. πτωχούς. Οἱ ἀρχιερεῖςι αὐτοὶ ἦσαν σεθαστοὶ καὶ εἰς σελ.) (Συνέχεια εἰς τὴν yp MET AAAI / .1γέννησιν ποὺ “Ἱπριάρχης ΒΜικόλαος Μυστικός, ᾿.συγγενἠς “Σἔτοιμος καὶ νά ᾿Σὐπὲρ αὐτῶν ἀλλ᾽ ὄχι νὰ ὕπο- “Σχωρήσῃ. ᾽Αμέτρητοι ἦταν οἱ θυμοι νὰ µαρτυρήσουν ὑπὲρ ( χρόνους καὶ τόσους ἐθνομόρ- .[τυρας κατά τοὺς χρόνους τῆς ᾿Εδιος μὲ πολλὴν Ἴλεσεν ἀναγέννησιν τῶν ἕλλη- ᾿[Γνικῶν γραμμάτων. Αὐτὸ ἤτο ᾿.᾿µεγάλη ὑπηρεσία διὰ τὴν ἀν- (: ἀναγέννησιν (Γπαιδείας. μεν μεγάλους (Συνέχεια ἐκ τῆς 6’ σελ.) τοὺς ἔξνους, διότι τὴν φιλαν- θρωπίαν ἤσκουν ὄχι µόνον χάριν τῶν Χριστιανῶν ἀλλὰ καὶ χάριν τῶν ξένων αἶχμα- λώτων. Πολλοὶ κληρικοὶ ὅπως ὁ Θεόδωρος Στουδίτης δὲν ἢ- σαν ὀνομαστοὶ µόνον διὰ τὴν Φιλανθρωπίαν των ἀλλὰ καὶ διἁ τὸ θάρρος καὶ τὴν παρ: ρησίαν ποὺ ἐδείκνυον ἀπέναν- τι τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας. ‘O Θεόδωρος Στουδίτης ἐξ Γαϊτίας τῶν εἰκονολατρικῶν ἰδεῶν του ἐξωρίσθη καὶ ἤτο Laptupnoy μοναχοὶ καὶ λαϊκοὶ, οἱ πρό- τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν Χριστια- νικῶν ἰδεῶν καὶ δι αὐτὸ ἔχο- μεν τόσους Ἓλληνας µάρτυ- ρας κατὰ τοὺς Χριστιανικοὺς Τουρκοκρατίας, ”λλλοι Ἕλληνες τοῦ µε: σαίωνος εἶναι ὀνομαστοὶ διὰ τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὰ γράµµατα, 'Ὁ Φώτιος π.χ. πρὶν γίνη Πατριάρχης ἀνέ: γνωσεν ὅσους εΌρεν ἀρχαίους Ἓλληνας συγγραφεῖς καὶ ἔ- γραψε παρατηρήσεις περὶ αὐτῶν διὰ νὰ εὐκολύνη τὴν κατανόησίν των. ᾿Εδίδαξεν ὁ ἀγάπην καὶ μὲ τοὺς µαθητάς του ἐπροκά- θρωπότητα. ἝἛνας µαθητὴς τοῦ Φωτί- ου ὁ ἐκ Πατρῶν ἐπίσκοπος ᾿Αρέθας ὑπῆρξε θαυμαστὴς τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν γραµ- µάτων συνέλεγεν ἀρχαῖα ἕλ- ληνικἁά χειρόγραφα, ἐπλήρω: γε διὰ νὰ ἀντιγράφουν σπά- νια χειρόγραφα καὶ συνετὲ- λεσεν ἔτσι καὶ αὐτὸς εἰς τὴν τῆς κλασσικῆς Καὶ αὐτοκράτορες ἀκόμη ὅπως ὁ Λέων ἕκτος, 6 σοφὸς λεγόμενος καὶ ὁ Κων- σταντῖνος ὁ Πορφυρογέννητος ἠσχολοῦντο μὲ τὰ γράμματα. Τόση το ἡ ὤθησις πρὸς ἀνα- ἐδόθη ἀπὸ τὴν µεγαλοφυΐαν τοῦ Φωτίου. Αλλοι κληρικοὶ εἶναι πε- ῥίφηµοι διὰ τὰς ὑπηρεσίας των πρὸς τὸ Κράτος. 'Ὁ Πα- καὶ µαθητὴς τοῦ Φωτίου, ἀπέθη σπουδαιότα- τος παράγων διὰ τὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν γεγονότων τῆς ἐποχῆς. Εἴχε τὸ θάρρος νὰ ἀν- τιλέγη. καὶ πρὸς τοὺς αὐτο- κράτορας, διεξῆγε μεγάλην ἀλληλογραφίαν πρὸς ξένους ἡγεμόνας μὲ ἰδιάζουσαν ὃδι- πλωματικότητα, συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Ρωμανοῦ Λεκαπηνοῦ ὡς συναυτοκράτο- ρος τοῦ Κωνσταντίνου [Πορφυ: ρογεννήτου καὶ αὐτὸ ἀπεδείχ- θη µεγάλη ὑπηρεσία πρὸς τὸ Κράτος. ᾿Απὸ τὴν ἀλληλογρα- ρίαν του Φαίνεται ὁ μεγάλος πατριωτισμός καὶ ἡ διπλωµα τικότης του. Γράφει ὅτι εἶναι ὑπερήφανος διότι προϊῖσταται τοιούτου εὐγενοῦς καὶ μεγάλου ἔθνους ὅπως τὸ ᾿Ελληνικὸν καὶ καυχᾶται διὰ τὴν φιλανθρωπί- αν τοῦ Βυζαντίου, τὴν ὁποίαν συνιστᾶ καὶ εἰς τοὺς ξένους. Εἶναι λοιπὸν καὶ ὁ Νικόλαος | Μυστικὸς ἀπὸ τὰς µεγάλας| προσωπικότητας τῆς Ἕλληνι κῆς Ιστορίας. Αν ἠθέλομεν νὰ ἀναζητήσω- στρατην οὓς ἡ HOIKAL EONIKAl MPOLONIKOTHTER ἡρωϊκοὺς ἀγωνιστὰς ἀμέτρη- τος θὰ το ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν, ὅπως καὶ εἰς τὴν ἀρχαίαν Ἑλ- λάδα Στρατηγοὶ περίφηµοι ὅπως ὁ Βελισσάριος, ὁ “Πρά- Κλειος, ὁ Κωνσταντῖνος Ko- πρώνυµος, ὁ Ἠικηφόρος Φώ: κἄς, ὁ ᾽᾿Ι]ώάννης Τσιμισκῆς, ὁ Βασίλειος Βουλγαροκτόνος καὶ ἀμέτρητοι ἄλλοι ὡδήγη- σαν νικηφόρως τὰς σημαίας τοῦ Βυζαντίου καὶ ἐξόντωσαν τόσους ἐχθροὺς αὐτῦ. Μόνον διότι τὸ Βυζάντιον εἶχεν ἐν- δόξους στρατιωτικἁς παραδό- σεις καὶ στρατιὰς ἠρώων ἡ- δυνήθη ἐπὶ χίλια χρόνια νὰ ἀποκρούσῃ τοὺς ἐχθρούς ποὺ ἤρχοντο ἀπὸ τὴν ᾿Ασίαν καὶ νὰ προστατεύῃ ἔτσι καὶ τὴν Εὐρώπην. Αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ Βυζαντίου πρὸς τὴν Εὐρώπην εἶναι ἐφάμιλλοι πρὸς ἐκείνας τοῦ ἀρχαίου ᾿Ελληνισμοῦ, ᾽Αμέτρητοι λοιπὸν εἶναι αἱ µεγάλαι πρωσοπικότητες τοῦ ἀρχαίου καὶ Βυζαντινοῦ “Ελ- ληνισμοῦ καὶ εἰς αὐτὰς ὀφεί- λονται αἱ μοναδικαὶ ὑπηρεσί- αι του εἰς τὸν πολιτισμµόν. ᾽Αλλά καὶ ἡ νέα 'Ελλὰς ὁ- πῆρξεν ἀξία τοῦ παρελθόντος | της. Atk va ἀποκτήσῃ τὴν ἐλευθερίαν της, διὰ νὰ ava γεννηθῇ ἐχρειάσθησαν ἄπειροι. μάρτυρες καὶ ἥρῶες διδάσκα-͵ λοι, Τὸ παρελθὸν ἐνέπνεε πάν- τοτε τὸ παρὸν καὶ ἀνεδεί- κνυε νέους ἥρωας, Ὁ ἡἠρωϊκὸς θάνατος τοῦ Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, ἀργότερα τοῦ Πατριάρχου Γρηγορίου τοῦ Ε΄’ τοῦ Ρήγα Φερραίου καὶ ἁμετρήτων δὲν ἠλάττωσαν ἀλλὰ τοὐναντίον ἐνίσχυσαν τὸ ἠρωϊκὸν πνεῦμα τῆς Φυλῆς. Κανὲν ἄλλο ἔθνος δὲν δύνα- ται νὰ καυχηθῇ ὅτι ἔχει ἐπὶ τόσας ἍµΧχιλιετηρίδας ἀναδεί- ἒει τόσους μεγάλους ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι ἀνέπτυξαν πολιτι- σμὀν, ἐκαλλιέργησαν τὸν ἀν- θρωπισμόν, τὰς ἠθικὰς ἀξίας. Ἡ νέα Ἑλλάς ἀνεδείχθη ἀξί- α τοῦ παρελθόντος της εἰς τοὺς ἀγῶνας µάλιστα ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, Καὶ δυνάµε- θα μετὰ Φεθαιότητος νὰ ὑπο- στηρίξωµεν ὅτι ἀποκαθιστα- µένη ἐθνικῶς καὶ εἰρηνεύου: σα θὰ συνεχίση νὰ δημιουργῇ ἡ Ν. ᾿Ελλὰς πολιτισµόν, θὰ προσφέρῃ µεγάλας ἠθικὰς προσωπικότητας ὁποίας δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν οἱ γείτο- γές της,