ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΣΗ Ἠΐναι νομίζω «εἰς πίστιν» τοῦ πουργείου Παιδείας τὸ ὅτι προσπαθεῖ νὰ ἐμφυσήση στὰ σχολεῖα τὸ πνεῦμα τῶν δημοκρατιιῶν. μεθόδων, σ᾽ ὅτι ἀφορᾶ τὲς σχέσεις δα- σχάλον -. μαθητῆ. Ἡ περίο- δος τῶν αὐταρχικῶν µεθό- δων, ὅπου 6 δάσκαλος, αὖ- θεντία φύσει καὶ θέσει, ἔπε- διώκει νὰ ἐπιθάλη τὴν ἄποψή του στοὺς µαθητές, ποὺ σὰν παθητικοὶ δέκτες ἀναμεταδί- δουν «Τὰ μεμαθημένα», εἶναι πιὰ Ἐεπερασμένη καὶ εἶναι ᾱ- σφαλῶς θετικώτατο θῆμα ἡ ἀντικατάσταση αὐτῶν τῶν μεθόδων ἀπὸ τὶς δηµοκρατι- xtc μεθόδους πυοσεγγίσεως, ὅπου ὁ δάσκαλος, σὰν «ποῦ- τος μεταξὺ ἴσων» γίνεται ὁ δημοκρατικὸς ἡγέτης καὶ κα- θοδηγητὴς μιᾶς στενἁ συνερ- γαζοµένης μαθηματικῆς κχοι- νότητας. Τοῦτο ἀνταποχρίνεται πλή- ρως πρὸς τὰ σημερινά δεδο- μένα τῆς Εοινωγικῆς Ψυχο- λογίας καὶ Παιδαγωγικῆς (πρθλ. ἔρευνες Lippitt xai White, 1943). Ἡ ἐξατομίκευση τῆς διδα- σκαλίας εἶναι ἁπότοχος τόσο τῶν διδαγµάτων τῆς Ψυχο- λογίας τῶν ἄτομικῶν διαφο- ρῶν, ὅσο καὶ τῶν ἀπαιτήσε- ὦὢν τοῦ δημοκφατικοῦ πγεύ- µατος γιὰ ἱσότητα εὐχαιριῶν. Καὶ δὲν ὑπάρχει ἰσότητα εὖ- καιριῶν στὸ αὐταρχικὸ σύ- στηµα, ὅπου ὁ ἀργοπίνητος µαθητῆς ἐχθιάζεται νὰ συμ- θαδίζη μὲ τὴν ἴδια ταχύτητα καὶ ρυθμὸ καὶ ἐξετάξεται κά- τῷ ἀπὸ τοὺς ἴδιους ὅρους μὲ τὸν πιὸ προχωρημένο. Σἡµε- ρα γίνετωα ὀλοένα ..καὶ πιὸ παραδεκτὀ, ὅτι οἳ περιπτώ- σεις ἀφυίας περιορίζονται σ’ ἕνα ἐλάχιστο ποσοστὸ καὶ ὅτι οἳ καθυστερηµένοι μαθητὲς δὲν εἶναι οὔτε θλάχες, οὔτε τεμπέληδες, ἀλλὰ θύματα μονολιθικῶν καὶ ἀνελαστικῶν μεθόδων, εἶτε θύματα ὃν- σμενοῦς περιθάλλοντος. Ὕ- πάρχουν κι) ἐχεῖνοι ποὺ Ἅπι- στεύουν πὼς τὸ µπεριθάλλο προσδιορίζει τὴν εὐφυῖα κα- τὰ ἕνα µεγάλο ποσοστό, ποὺ φτάνει τὸ τούς. τη ενα . ei H υἱοθέτηση τῶν πιὸ πά- νω ἀρχῶν καὶ μεθόδων εἶναι νομίζω αἴτημα τοῦ ναιροῦ μας. Αὐτὸ πρέπει ὅὕλοι νὰ τὸ κατανοήσωµεν καὶ μ’ ἔνθου- σιασμὸ καὶ χωρὶς προκατά- ληψη γὰ ἐνστεργιστοῦμε τὸ δημοκρατικὸ πνεῦμα στὴν ἐκπαίδευση µας. «θὰ διατυπώσῳ ὅμως µερι- κὲς παρατηρήσεις: τὴ Μ. Εκπαίδευση δὲν ἔγιγε ἀγόμα κατανοητὸ ὥς ποιὸ σημεῖο θά προχωρήσου- µε στὴν ἐξατομίχευση. Απ’ ὅτι ξέρω ὁ ὕρος «ἐξατομί- nevor ἔχει καθιεοωθῆ κα- τὰ κύριο λόγο γιὰ τὸ ”᾽Αμεοι- xavixo ototnua Dalton plan καὶ προγνοεῖ ‘yi. contrakts (συμφωνητικά), γιὰ ἀτομινά δελτία, κατάργηση ἑνιαίας (ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΦΙΛΟΛΟΓΟΝΙ Ὑπὸ ΒΑΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗ, Βοηθοῦ Διευθυντοῦ. διδακτέας ὕλης καὶ προγράµ- µατος, κατάργηση τάξεων κ.λ.π. Τὸ σύστηµα τοῦτο ἀποδεί- χθηκε, ὅτι εἶχε τὸ µειονέκτη- μα, ὅτι ὑπόθαλπε τὸν ὑπερ- τροφίκὸ ἀτομιχισμό, ἐνῶ πα- ράλληλα καταδείχθηκε, ὅτι περίπου τὸ μισὸ τοῦ συνόλου τῶν μαθητῶν δὲν μποροῦσαν νὰ ἐργαστοῦν ἀτομικά. Σήμερα ἐπανέρχοντα οἱ παιδαγωγοὶ στὴ χρήση τῶν ὁμαδικῶν μεθόδων χωρὶς νὰ καταργῆται τελείως καὶ ἢἡ «ἀπὸ παθέδρας» διδασκαλία, ἡ ὁποία ὅμως παύει νὰ εἶναι αὐταρχικὴ καὶ δογματική. Οἱ ὁμαδικὲς μέθοδοι στη- ρίζονται στὴν πρυοὔπόθεση . ὅτι τὸ ῥαθμοκρατικὸ ἄνταγω- νιστικὸ σύστηµα τοῦ παλιοῦ σχολείου εἶναι ψυχολογικὰ καὶ κοινωγιολογικά ἀπαράδε- κτο, γιατὶ ἡ ἐνδυνάμωση τῆς µαθήσεως (reinforcement) σ᾿ αὐτὸ προκαλεῖται, ὄχι μὲ τὴν ἐπιτυχῆ ἀποπεράτώση , ἑγὸς ἔργου, ἀλλά μᾶλλον μὲ τὴν ἐπιθυμία νὰ Ἑεπεράση ὁ ἕνας μαθητὴς τὸν ἄλλο στὴν ἐπί- boon. ἸἘπικρατεῖὶ δηλαδη ὁ γόµος «ἢ δική που ἀποτυχία εἶναι δική µου ἐπιτυχία». Οἱ κοινωνικοὶ ψυχολόγοι ὅμως δέχονται σήµερα, πὼς τὸ πγεῦμα τοῦ ἀνταγωνισμοῦ δὲν εἶναι σύμφυτο μὲ τὴν ἄν- θοώπινη φύση, οὔτε εἶναι ἡ Φυσική τάξη πραγμάτων. Τὸ ὁμαδικὸ πνεῦμα Stay καλλιεργηθή φέρνει πολὺ πε- Ωισσότερα ἀγαθὰ ἀποτελέ- σµατα, ὅπως κατέδειξαν τὰ πειράµατα τοῦ Ώευίδεἃ στὴν ᾽Αγγλία (ποθλ. Β. Stones, An introuction to Educatio- nal Psychology, oe). 341). ‘O τελευταῖος πειραματί- στηκε μὲ δυὸ εἰδῶν ὁμάδες: συνεργαζόμενες καὶ ἀνταγω- γιζόµεγες, Τὰ ἀποτελέσματα εὐνοοῦσαν τὲς πρῶτες. Τὰ µέλη τους εἶχαν µεγαλύτερο αἴσθημα εὐθύνης, συνέθαλ- hay μὲ πιὸ ποικίλους τρόπους στὴν ἐπιτυχία τῆς ὁμάδας, εἷ- χαν πιὸ φιλικὲς σχέσεις με- ταξύ τους, πρόσεχαν πιὸ πο- λὺ τοὺς ἄλλους καὶ δηµιουρ- γοῦσαν µέσα σὲ χαρούμενη ἀτμόφαιρα. Τὰ µέλη τῆς ἀνταγωνιξό- µενης ὁμάδας ἦσαν πιὸ ἐπιρ- ρεπῆ στὸ ἄγχος, ἐμπόδιζαν τὴν ἐπικοινωνία, ἦσαν καχί- ποπτα καὶ συμφεροντολόγα καὶ λιγώτερο πρόσεχαν τὸ τὶ ἔλεγαν οἱ ἄλλοι, γιατὶ ἦταν ἀφοσιωμένα. στὴ δική τους ἐπιτυχία. Ἔτσι ἐφάνη ὅτι ἀντὶ νὰ ἔ- χωμε τὴ σχολικὴ ἔπιτυ- χία τοῦ ἑγὸς παιδιοῦ ἐξαρτη- µένη ἀπὸ τὴν ἀποτυχία τοῦ ἄλλου, ἡ ἐπιτυχίαᾳ μπορεῖ νὰ συγδεθῆ we mod ἐπιθυμητοὺς ἀπὸ κοινωγικῆς καὶ ἐκπαιδει- τικῆς πλευοᾶς στόχους. Αν ἡ τάξη ὀργανωβῆ πάνω σὲ γοαμμὲς συνεργασίας, ἡ ἐπι- τυχία τοῦ ἑγὸς παιδιοῦ θὰ ἐγδυναμώση θετικὰ τῇ µάθη- ση τῶν ἄλλων καὶ ἡ θετική συναισθηµατικὴ ἀτμόσφαιρα, ποὺ συνοδεύει τὴν ὁμαδιχὴ ἑ- πιτυχία, θὰ προκαλέση μιὰ mo εὐνοϊκὴ κατάσταση γιὰ τὴ μελλοντικὴ ἐπιτυχία. Ὁ δάσκαλος μπορεῖ νὰ διαρου- θµίση τὸ πράγµατα μέσα στὴν τάξη, ὥστε τὸ συμφέρο τῆς ὑὁμάδας νὰ εἶναι το συµ- φέρο τοῦ κάθε μέλους χωοι- στά, ἀντὶ αὐτὰ τὰ συμφέρον- τα νὰ εἶναι ἀμοιθαίως dv- ταγωνιστικά. Θὰ ἤθελα νὰ χαταλήξω μὲ μερικὲς διαπιστώσεις: 1) Απ ὅτι ξέρω στὴ στοιχειώδη ἐχπαίδευση ἡ ἐ- Ἑατομίχευση εἶναι νοητὴ καὶ ἐφαρμόστηχε ody Dalton plan σὲ μᾶς εἶναι νοητὴ πε- ρισσότερο μὲ τὴ μορφἡ τῶν ὁμαδινγῶν μεθόδων. Μήπως £50 ὑπάρχει κάποια σύγχυ- ση Απ’ ὅτι ἔχω ἀντιληφθῆ ὃ ὄρος ἐξατομίκευση δὲν κα- λώπτει τὶς ὁμαδικὲς µεθό- δους. 9) Υπάρχει ἀσφαλῶς γα- An διάθεση ἐν μέρους τοῦ Ὑπουργείαυ γιὰ ἐχσυγχρονι- σµό. Πιστεύουμε ὅτι οἱ ἐπι- θεωρητὲς µας εἶναι ἄνθρωποι δημοκρατικοὶ κι’ ὄχι αὐταρχι- κοὶ μὲ εὐρυμάθεια καὶ ἆνοι- χτὸ πνεῦμα καὶ πιστεύουμε ᾱ- ZOU πὼς 0a μπορούσαμε νὰ προχορῄσωμε, χωοὶς οἱ κα- θηγητὲς νὰ νοιώθουν χατα- ναγκασμὸ ἢ τὴν ἐπιθολὴ πραγιιάτων, στὰ ὁποῖα οἳ ἵ- διοι δὲ συγκατανεύουν. 9) Υπάρχουν ὅμως καὶ τὰ ἐμπόδια καὶ οἱ ἀντικειμε- γικὲς δυσκολίες, πρέπει νὰ τὸ παραδεχτοῦμε, πολὲς φορὲς ἀνυπέρθλητα Προὔπύθεση τῆς ἐξατομίκευσης καὶ τῶν ὁ- μαδικῶν μεθόδων εἶναι ἢ κα- ιάργηση τῆς θαθµοκρατίας καὶ τοῦ ἀνταγωνιστικοῦ σι- στήµατος, ποὺ ἀπαιτεῖ στὸ τέλος χάθε διμήνου ὁ µαθη- τὴς νὰ ὑφίσταται τὴ δοχιμα- σία τῆς σύγκρισης μὲ τοὺς ἄλλους. Ὁ αὐστηρὸς xalo- ρισμὸς τῆς διδακτέας ὕλης εἶναι ἐπίσης ἕνα ἐμπόδιο, γιατὶ δὲν ἀφήνει περιθώρια χρονοτριθῆς καὶ πειραµατι- σμῶν. Ὡς ἕνα σημεῖο τὰ δυὸ αὐτά, δαθμολογία καί διδα- κτέα ὕλη καθορίζουν καὶ τὶς μεθόδους. Σ᾽ ἀδύνατες τά- ἒεις πρέπει ὁ καθηγητής ν' ἀφήνεται ἐλεύθερος γιὰ προ- σαρµογές, ποὺ δὲ θὰ κάνουν τὸ συμόάδισµα μὲ τὶς προ- χωρηµένες͵ πραγματικὸ 6ρα- χνὰ γιὰ τὸν καθηγητὴη «καὶ τοὺς µαθητές. Δὲ θέλω νὰ ἐνσπείρω 10 σχεπτικισμὸὺ καὶ τὴν ἄπαισιο- δοξία ἐχ τῶν προτέρων, ἆλ- λὰ νομίζω, πὼς ἡ καινοτομία αὐτὴ εἶναι ἀπὸ τὴ φύση της συναρτηµένη μὲ πολλὰ προ- ὀλήματα, ποὺ ἡ λύση τοὺς 4- ποτελεῖ προὐπόθεσή της, “Ο- σον ἀφορᾶ τὺ γενικώτερο πνεῦμα τῶν ὃδημοκρατικῶν μεθόδων, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀπ ὕλους µας ὁλόψυχα ἆπο- δεκτὸ χι) ὅποιος ἔχει ἀντίθε- τη γνώµη, vopito, ὅτι Sov. λεύει ἀκόκη σὲ μιὰ ἐποχή, ποὺ εἶναι ἤδη νεκρή. ΤΕΛΟΣ