ΠΛΙΛΑΓΟΠΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Η ΣΥΜΜΕΙΟΧΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΤΟΥΣ δ’ ἕνα ἀπὺ τὰ πφοηγούµε- να ἄσθρα µου εἶχα γράψει: «Πραγματικὴ μάθηση δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξη χὼρὶς τὴν εὐχάριστη Χι ἐνεργὺὸ συμµε- τοχὴ τῶν πυιδιῶν». Ἀυμφώ- γησε ἀπόλυτα κάποιας κἄάπαι- τητικὸς» συνάδελφος καὶ μούπε: «Θά θέλαµε περισσό- τερες λεπτομέρειες. Πῶς ᾱ- κριθῶς μπορεῖ νὰ γίνη αἲ- τό». τὰ πλαίσια ἑγὸς ἄρ- θᾳου θὰ προσπαθήσω νὰ δώ- σω μερικὲς ἀπόψεις. Γιὰ νὰ Ἐεκινήπη μανεὶς σ᾿ αὐτὸ τὸ δρόµο, εἶναι ἁπαραί- τητο νὰ πιστεύη ἀπόλυτα σ) ὠρισμένες θηασινὲς ἀρχές. Ἀτὶς ἀτομινὲς διαφορὲς στὶς καλὲς αχέσεις παιδιῶν καὶ ἐκπαιδευτικῶν, νάχη Όπομο- vh καὶ νἀγαπᾶ τὰ mobo, νᾶναι ἔτοιμος νὰ δεχθῆ ᾱ- πόψεις καὶ κριτική ἀκόμα éx μέρους τῶν παιδιῶν, νάρχί- ση νὰ ἑνδιαφέρεται καὶ νὰ μελετᾶ τὶς σύγχρονες παιδα- γωγικὲς ἀντιλήψεις, νᾶχἒη τὸ κουράγιο καὶ τὸν ἐνθουσια- σμὀ νὰ πειραματιστῆ, νὰ ὅο- ψιµάση ξανὰ καὶ ξανά. ἴά- γαι ἀκόμα ἔτοιμος νὰ Ἐοδέ- ψη σνχέψη γαὶ χράνα γιὰ ὄρ- γάνωση τῶν σκοτῶν tov, ποὺ πρέπει νᾶναι ααφεῖς καὶ καθαροὶ στὸ μναλὸ του, Τό- τε θὰ δώση γέα δημιουῤγι- κἡ πνοή στὴν τάξη του χι ᾱ- νεπτίµητη θοήθεια πρὸς τὰ παιδιά. Ἅτὴν ἀρχὴ τοῦ αἰδνα µας εἶχαν ἐπινοηθῆ διάφορα παιδαγωγινὰ σχέδια γιὰ νὰ ἐνθαρρυνθῆ ἡ συμμετοχὴ τῶν παιδιῶν στὸ µάθηµα. Τὸ Dalton Plan, Winnetka Plan, “Contract Ρἰαπ’ καὶ ἄλλα. Παρόλο ποὺ αὐτὲς οἱ μέθοδοι τράθηξαν πολὺ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς τῆς ἐποχῆς καὶ θεωρήθηκαν πὠὼς ἔδιναν πράγματι καλύτερα ἅἄποτε- λέαματα, ἐν τούτοις δὲν ᾱ- πόκτησαν δηµοκρατικότητα γιατὶ χρειαξύντουσαν εἰδικά ἐργαστήρια, εἰδικὰ ὑλικά, εἰδικὰ ἐκπαιδευμένους δα- σκάλους. Οπωσδήποτε ἦταν μιὰ καλη ἀρχὴ παὺ μᾶς θοή- θησε νά πινηθοῦμε πρὸς γέες κατευθύνσεις. Μεριμὰ παρα- δείγµατα θὰ μᾶς θοηθοῦσαν περισσάτερο στὸ θέµα µας. Υπάρχουν πολλὰ πράγ- µατα, ποὺ τὰ παιδὰ μµαθαί- νουν πιὸ εὐχάριστα καὶ πιὸ εὔκολα ἀπὸ τοὺς συμμαθητές τους. Νά τ) ἀφίσοιιμε λοιπὸν καὶ νὰ τὰ ἐνθαρρύνουμε νᾶ- χουν μεταξύ τοις µεγαλύτε- ρη ἐπικοινωνία, ατενώτερες σχέσεις, πολλὲς συζητήσεις. Ὑποτιμοῦμε συνήθως τὶς ἵ- κανύτητες τῶν παιδιῶγ. Αν τοὺς δώσουμε τὶς εὐκαιρίες καὶ τὰ θάλουμε στὸ σωστὸ δοόµο θὰ μᾶς ἐκπλήξουν καὶ τὰ πιὸ μικρὰ παιδιά. Ὁ Ο., Κ. ΜουΤΕ, πογωνιαλόγος στὺ Yale, ὕστερα ἀπὸ σστηµατι- κὲς καὶ µακρύχρονες ἔρευνες μᾶς θεδαιώνει πὼς ἡ ὄνσκο- λα στὴν διδασκαλία παιδιῶν δὲν θρίσκεται στὴν ἀνωριμό- THT τους, ἀλλὰ στὴ δική μας ὠδυναμίῳ ν΄ ἀνακαλύ- Ῥουµε γέες δημιουργικὲς µε- θάδους διδασκαλίας κι Fra τὰ καλύτερα. τους χρόνια σπατιλούνται ἄδικα, (Τ1ρο- σώπικἀ χρησιμοπαιῶ τὸν το- πο αὐτὸ μάθησης κι ὁμολογῶ πὼς ἀκούω καὶ θλέπω πρά- γµατα τὰ ὁποῖα ποτὲ δὲν δι. ανοήθηκα). ὍὉ ἔλεγχος τῶν τετφαδί- ων τῶν παιδιῶν Όσο εὐγενι- κἁ καὶ διακοιτικὀ χι ἂν γίνη ἀπὸ τὸν ἐκπαιδευτικὸ πληγώ- ver ta εὔθικτα παιδιά. Γιατὶ δάσχαλος εἶναι ἡ «ἔξαι- σία»,. Όταν Όμως γίνεται ἀπὸ συμμαθητὲς του τὴν δέ- χουνται μὲ περισσότερη ἤ- γεση. Αλλος τοόπι σύμμετο- χῆς τῶν παιδιῶν εἶναι τὸ Ῥγο]εοί Μείμοά ὕπου διά(ο- ϱες ὁμάδες ἑργάζοινται πά- νω σὲ διάφαρες ἐδηλώσεις τοῦ ἰδίου θέματος. Γιά tov προγοαμματισμὺ τῆς ἐργα- σίας αὐτῆς, ὅπως γαὶ κάθε ἄλλης, δίνουµε τὴν εὐναιοία γὰ θοηθήση ὅλη ἡ τάξη. Μαζτὸ τὸν τρύπα ἀναλαμθά- (ο χουν εὐθύνη γιὰ τὴν ἐπιτυ- χία, τὰ ἴδια τὰ παιδιά, Ma- θαΐνουν νά συνεργάζουνται, va Ὀητοῦν θοήθεια, νὰ δὲ- χουνται τὶς ἀπόψεις τῶν ἄλλων ἀρετὲς πυὺ θὰ εἶναι ἀπαράίτητες γαὶ στὴ κοινω- γυνή τους son ἀργύτερα. τὴν ἀρχὴ θά ὑπάρξουν Φυσικά δυσκολίες χιατὶ τὰ παιδιὰ εἶναι συνηθισμένα στὶς παλιὲς μεθόδους. Σιγὰ --σιγὰ ὅμως, ἐπίμονα κι ὀρ- γανωμένα θά πετύχουμε. Ὅσον ἀφορᾶ τὶς συζητή- σεις εἶναι ἕνα πολὺ ὀννατὺ κι ἀποτελεσματικὸ μέσα pa. §nons, πολὺ καλύτερο ἀπὸ τὴν παράδοση τοῦ µαθήµά- τυς, ὅσον «ἐπιτυχῆς» κι ἂν εἶναι αὐτή, Κωρὶς ἐξαίρεση, ὅλα τὰ πειράµατα ποὺ ἔγι- ναν ποὺς αὐτὴ τὴν χατεύθνν- ση, ἀπόδειξαν πὼς ὅ πρόπος αὐτὸς μάθησης εἶναι ὑπέρτε- Q05 κάθε ἄλλου. Σὲ μιὰ ἀπὸ τὶς ἔρευνες, ποὺ ἔγινε ἀπὸ tov D.R. Qreen σὲ 38 σχο- λεία ἰατρικῆς γιὰ τὸ θέµα τοῦ καρχίνου, οἱ ὑμάδες τῶν συξητήσεων εἶχαν τὰ καλύ- τερα ἀποτελέσμάτα ἀπ᾿ ὕλες τὶς ἄλλες ὁμάδες ---- διαλέ- Ἐξων, ἐργαστηρίών, Eqyaso- pévey ye ἀρρώστους, ἐκεί- yo ποὺ ἔδλεπαν ἄλλους νά ἐργάξουνταα Hs -ᾱ- ὝὭστε εἶναι Ἡ συμδολὴ καὶ τὸ ἐνδιαφέσο τοῦ μαβητῆ, ποὺ ἔχουν σηµα- σία κι ὄχι ὁ δάσκαλος, (EL ναι προτιµώτερο. νὰ συξη- τοῦμε συγκεκοιµένα προθλή- pata a Sx στὴν τύχη). Ιδιαίτερα. πρέπει va προ: σέξουµε τὸν τοόπο ὀργάνω- σης. Νᾶναι ἁπόλυτα δηµα- κρατικὸς κι ὄχι ποῶτοι ἐμεῖς να, παραδιάζουµε κάθε ἀρχη καὶ κανύνα τῆς δημοχοατις ας. Zvvibos ὀρίξουμε μεῖς τὶς ὁμάδες, τοὺς λέμε τὶ ᾱ- κριθῶς θά κάνουν --- καμ- μιά, φορὰ κάνουμε pets τὰ περισσότερα --- καὶ στὺ τέ- λος λέμε πώς τὰ παιδιά ἐρ- γάστηκαν μὲ δική τους πρῶ- τοθουλία σὲ ὁμάδες] = Σχεδὸν πάντα σὲ τέτοιες συξητήσεις μιλοῦνε μόνο µε: ρικἁ παιδιὰ μαὶ τἄλλα ἀκού- ουν. ᾿Απὸ μᾶς ἐξαρτᾶται νὰ ἐπιγοήσουμε τρύπους συμμε- τοχῆς ὅλων τῶν παιδιῶν. “Ἡ- γας τέτοιος τρόπος εἴνα νὰ χωριστοῦν τὰ παιδιά σὲ μι: μοὲς ὑμάδες, νὰ συζητήσουν τὸ θέµα μετυξὺ τοὺς καὶ στὸ τέλος Ένα ἀπ) αὐτὰ νά ψάνι, ἀνακοινώσεις τῶν ἀπόψεων τῆς ὁμάδις του. 'Ὑπενθυμί. ζω πὼς τὰ θρανία στὴν πε- οἴπτωση αὐτὴ ἰδιαίτερα, εἷ- ναι ἐντελῶς ἁλατάλληλια καὶ πρέπει γἀντικατασταθοῦν μὲ καρέκλες καὶ τραπεζάκια ποὺ μποροῦν νά διαρουθμιστοῦν ὕπως θέλουμε. “Ox νὰ, κα- τασκευάταυµε ἀκύμα ACL χούργια θρανία --- ὄγκους-- αἳ σχολεῖα!. Δὲν Ἐτκολλήσα µε δυστυχῶς ἀχύμα ἀπὸ τὴν παραδυσιακὴ vootgartis) . TlodQoi owvadraga θλέ- πουν σ) αὐτὸ τὸν τοὐπο ἐᾳ- γασίας ἕνα χάος, θὐρυύο κα ἀταξία. ᾿Ασφαλῶς θὰ. Sym οπογηθοῦν ὄλ' αὐτὰ ἂν εἴμα- στε ἀπροετοίμαστοι γιαὐτὺ τὸ αγοπύ. Κι ὑπάοχει τερά- στια διαφορὰ. μεταξὺ χάους γαὶ μιᾶς τάξης ποὺ ἑωγάκε- ται σὲ “ato θέµα ἔστω καὶ μὲ κάποιο θόοῦ6ο. Αλλο ὁ θόνδος ἀπὺ τὴ δουλειὰ κιᾶλ- do 4 θὐρυθος γιά τὺ θόρνύο. Μιὰ παραλλαγὴ τῆς σι- ζήτησης εἶναι ἡ δοαματοποί ησης μιχρῶν σκηνῶν ἀπὰ τὴ Soh. Ποηθᾶ πολὺ στὴν ἐξω- τερίκενση τῶν αἰσθημάτων κι ἀπελευθεράνει τὰ παιδιά. Δὲν εἶναι λίγο γὰ απῆ μανεὶῖς στὴ θέση χάποιαυ ἄλλου, Ἔ- ὡς δισκάλου. ἑνὸς ἀστινο. μικοῦ, ἑνὺς πλαύσιου, ἐνὰς ατωχοῦ, ἑνὰς δυστυχισμένου, ἐνὺς τθυντοῦ σχολείου wai τύσων ἄλλων. Τοῦτο δὲν χφειάσεται »αμμιὰ προπασα- σκευή. Ὁ αὐθοομητισμό silixoivera καὶ τὸ ἀγεπιτή- βευτο εἶναι ποὺν ἔχουν σηµα- sin oulth τὴν περίπτωση αι ὄχι ἡ μακροχοόχγια ὑποκοι- σίαι OL διάφορες ἐπιτοοπές, εἶναι ἕνας ἄλλος τοόπος συµ- µετοχῆς τῶν παιδιῶν στὴ µάθησή τους. Οχι ὅμως ἐ- πιτρυπὲς γιὰ τὶς ἐπιτροπὲς ip. τὸν ἐπιθεωρητή. ἜἘπι- τρυπὲς ποὺ πηγάζουν ἀπὸ ἀνάγχη νὰ Ερεθοῦν λύσεις σ᾿ ὡὠρισμένα προθλήµατα ποὺ διαφορετικὰ δὲν ἀντιμετο- πίζουνται μ’ ἐπιτυχία. Χωρὶς ἀμφιθολία, ὑπάρ- χουν πολλοὶ ἄλλοι τρόποι συμμετοχῆς τῶν παιδιών τό- συ στὸ µάθηµα ὅσο καὶ στὶς διάφορες ἐκδηλώσεις τοῦ σχολείου. Εΐναι ὅμως χωρὶς γόηµα ἂν ἡ συμμετοχὴ αὐτὴ δὲν εἶναι οὐσιαστικὴ καὶ δη- μιονργική. Αν. τὰ παιδιὰ σέρνουνται σὲ ὑμάδες γιὰ γὰ, δικτατορεύήη ἆ δάσχαλος ἐπιθάλλυντας τὶς δικές του ἠπιθυμίες καὶ ἀπόψεις ὅπως συνήθως γίνεται σήµερα, Εἰ- ναι ἀποδειγμένο. πὠὼς τὰ παιδιὰ ποὺ εἶχαν τὴν εὖκαι- pla va ἐργαστοῦν σὲ δηµα- κοατικὸ αχολικὸ περιθάλλο μὲ δημοκρατικοὺς δασκά- λους καὶ δικαιώµατα συµµε- ΕΟΛΟΣ ΤΩΝ ENIOEQPHTS2N) ΧΡΙΣΤΟΥ ΧΑΙΖΗΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ Καθηγητοῦ στὸ Π. Γυμνάσιο τοχῆς στὴ µάθηση τους πλε- ανεκτοῦν ἔναντι τῶν ἄλλων σ' ὄλους τοὺς τομεῖς. “E- χουν περισσότερα πυευματικὰ ἐνδιαφέροντα, κρίση, σχηµα- τισµένες ἀρχές, ἀντιμετωπί ἐκπαίδευση bao καὶ γιὰ τὸ ζουν πιὸ πετυχεµένα δήσχο- hes παταστάσεις. » λαμθάνουν µέρος σὲ καλλιτεχνικές καὶ ἄλλες ἑἐλδηλώσεις Σι εἶναι καλύτερα κατατοπισµένοι τὶ γίνεται γύρω τους καὶ στὸν ἔξω Ἠόσμο. Τὸ κάθε θέµα πρασφέρει τὶς δικές του εὐκαιρίες γιὰ συμμετοχή τῶν πωιδιῶν στὴ μάθηση τους σ’ ὅλους τοὺς τοµείς. Δυστυχῶς ἡ καλὴ Ot ἀθεση τοῦ ἔκπαι δευτικοῦ δὲν εἶναι ἀρκετὰ δυνατὺς μοχλός γιὰ, νά νινήση τὸν τροχὸ ποὺς αὐτὴ τὴν κατεύθυνση. Ἀφειάζονται ἐπίσης γνώσεις πάνω στὶς σύγχρονες παιδα- γωγιχκὲς ἀρχὲς καὶ τάσεις. Τορῦτο δὲν ιιπορεῖ νά τὸ κάµη ὁ καθένας γιὰ χίλιους δυὺ λ γους, Τὸ 6άρος κατ ἀνάγκη πέφτει στοὺς ὤμους τῶν Ἔ- αιθεωρητῶν, Τὸ καθτηκο τους δὲν εἶναι ἀσφαλῶς νὰ προσφέρουν στοὺς ἐκπαιδεν- τικοὺς ἀκαδημαϊκὲς γνώσεις, ἀλλά γἀνοίξουν δρόµους πρὸς γέες κατευθύνσεις. δὰ ὁραματιστοῦν μιὰ νέα ἐκπαί- δευση ἁπαλλαγμένη ἀπὸ τὰ σημερινά της δεινά. Νά αἷ- σθανθοῦν τὸν καινούργιο πιλμὸ τῆς σύγχρονης zat μιᾶς αὐριανῆς νοινωνίας. Νά ἐπισημάνουν. τοὺς πρωτοπό- ρους ἐκπαιδευτικοὺς καὶ µι- Ὁ μαὐτοὺς γάναλάδουν τὸν µεγάλο ἀγῶνα παραδειγµα- τίζοντας καὶ τοὺς ἄλλους. Τιὰ νὰ Ὑίνη ὅμως τοῦτο, wath pe τὶς ἀπαραίτητες γνώσεις γιὰ μιὰ καινούογια φιλοσοφία καὶ νέους τρύπους προσφᾳορᾶς στὸ θέμα τους, χρειάζεται. χι ἡ στοργἡ πρὸς τοὺς ἐκπαιδευτικούς. 'Ἡ στε- vy ἐπιῳὴ καὶ αυνεογασία ματί τους. Αν δὲν τοὺς πεί σουν μὲ ἔργα τόσο γιὰ τὺ ἐνδιαφέρο τους mods τὴν ἐκπαίδενση ὅσο καὶ γιὰ τὸ σωστὸ τῶν εἰσηγήσεων τοὺς, ὄδιχα θἀγωνίκούνται, ἂν αὖ. τὺ θὰ σηµαίνει πιὰ ἀγώνας γιὰ τὴν Παιδεία. ᾿Απότομος τοόπος, προσθολὲς, κάθε εἴ- δους δία ἔστω καὶ πρὸς δύ- στροπους ἢ ἀντιδραστικοὺς ἐμπαιδευτικοὺς ὄχι µόνο φέρ- νουν τἀντίθετα ἀποτελέσμα- τα, μά καὶ προκαλοῦν ἀντί- φαση, μὲ τἀρνητικά της ᾱ- ποτελέσµατα στὶς οίτες τῆς ὲ παίδευσης. Περισσύτερη ἀγόμα στοογὴ κι ἀνεκτιχότη- τα χρειάζεται ποὺς τέτοια ᾱ- τοµα. Μεγάλη ἡ ἡ wuxh Stav παγνεὶς ἔχει τὴ δύναμη τῆς ots x ὅμως ἀπαφεύγει νὰ τῇ χοησιµοποιήση. Ἠὐτυχῶς ὅ κανόνας μᾶς ἐνθαρσύνει νᾶμαστε αἰσιόδο. οι πρὺς αὐτὴ τὴν κατεύθυγ- ση ναὶ νὰ ἐλπίζουμε σὲ καλή. τερες μέρες, οἱ ὁποῖες δὲν μποροῦν παρἀ νἀρθοῦν μὲ την προσπάθεια ὅλων µας. ΧΡ. Χ’ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ