μα ών ον να ΜΟΥΣΙΚΟ ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ ! BAZSIKO ENMOMTIKO MEZO ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Τοῦ κ. ΧΡ. ΑΧΙΗΛΛΕΟΥΔΗ, καθηγητοῦ Μουσικῆς στὸ Γυμνάσιο Λάρνακος Ἐτὴν Τελικὴ Γυμνασίου Λάρνακος ἔγινε ἔκθε- ση «Μουσικῶν 'Απανθισμάτων» τῶν μαθητῶν ὅλων τῶν τμηµά- τών. tH ἔκθεση ἀφῆκε ἄριστες ἐντοπώσεις ἱκανοποιῶντας τόσο ποὺς µαθητὲς δημιουργοὺς ὅσα καὶ τὸ σχολεῖο. Ἡ. πρώτη ἰδέα τῆς ἑργα- σίας αὐτῆς ξεκίνησε ἀπ τὸ 1963, τὴ χρονιά ποὺ ἄρχισα νά ἐργάζωμαι στὸ Γυμνάσιο Λάρ- νακος. Απ τὶς πρῶτες Ἠέρες τῆς χρονιᾶς ἐκείνης ἄρχισε νὰ μὲ ἀπασχολῆ πολὺ ἡ θέση ποὺ εἶχε τὸ µάθηµα τῆς Μουσικῆς ἀνά- μεσα στ’ ἄλλα µαθήµατα καὶ ἡ σημασία ποῦδιναν οσ᾿ αὐτὸ αἱ µαθητές, Πρόσεξα μὲ λύπη µου ὅτι, στὸ δικό µου τούλά- χιστο σχολεῖο ποὺ δὲν εἶχε κα- νένα μουσικὸ παρελθὀν, ἡ θέση τῆς Μουσικῆς ἤταν χωρὶς ἄμφι- θολία ἡ τελευταία, πρᾶγμα ποὺ σήμαινε ἅτι καὶ ἡ θέση τοῦ καθηγητῆ τῆς Μουσικῆς θᾶταν ἀνάλογη. Μπορεῖτε νὰ φαντα- σθῆτε τὴν στενοχώρια µου µπρο- στὰ στὴ διαπίστωση αὐτή, στενο- χώρια ποὺ μ ἔκαμε νὰ θασανί- σω πολὺ τὸ μυαλό µου μπροστά στὴ διαπίστωση αὐτή, στενοχώ- ρια ποὺ μ’ ἔκαμε νὰ δασανίσω πολὺ τὸ μυσλό µου, προσπαθών- τας ν᾿ ἀποδείξω ὅτι τὰ πρόγµα- τα δὲν ἔπρεπε νᾶσαν ἔτσι ἀλλὰ πολὺ διαφορετικά. Προσπάθησα νὰ τοὺς πείσω μὲ κατάλληλα τρύπο καὶ νὰ τοὺς Φθοηθήσω ν᾿ ἀντιληφθοῦν ὅτι τὸ µάθηµα τῆς Μουσικῆς δὲν εἶναι poveya ᾿Ωδικὴ κι’ ἀποστήθιση too Nid, PE, Mi, μὲ τὸν ἐσωτερικό τους κόσμα, μὲ τὴ ψυχή τους. Κατάλαδαν πὼς κάτι πήγαι- νε ν’ ἀλλάξη µέσα τους ἀλλά ἡ ἀλλαγὴ αὐτὴ ἦταν μᾶλλον ζήτη- µα τῆς ὥρας τοῦ µαθήµατος καὶ µόνο. Συνέχιζαν νὰ μένουν, μπορῶ νὰ πῶ, ἀδιάφοροι, Οὔτε κἄν σκεφτόντουσαν ὅτι θάχουν αθριο Μουσική, µέχρι σημείου ποὺ οὔτε τὰ τετράδιά τους ἔφερ- Γιορτὴ τοῦ ναν πολλοί. “Ὁ καιρὸς περνοῦσε. “Ὁ κα- πάλληλος στολισμὸς τῆς Αἴθου- σας Μουσικῆς, οἱ Μουσικὲς Α- κροάσεις, ἡ χορωδία, ἡ ὀρχή- οτρα, ἄρχισαν νὰ τοὺς ἀνοίγουν τὰ µάτια, πάλι ὅμως, δυστυχῶς, ἦταν κάτι ποὺ δὲν σχετιζόταν μ΄ ὅλους. Καὶ συνεχῶς μ’ ἁπα- σχολαῦσε τὸ πῶς νά τὸ γενικεύ- σω. Θάπρεπε νὰ θρῶ κάτι ποὺ ϐ’ αὔξανε τὸ ἐνδιαφέρο τους καὶ τὸ ἐνδιαφέρο. αὐτὸ νά σχετιζό. ταν μὲ τὴν πρωτοβουλία τους. Kau ποὺ θά τοὺς ἔκανε ν΄ ἁ- σχοληθοῦν, ἔστω καὶ γιὰ λίγο, στὶς ἐλεύθερες τους ὢρες καὶ νὰ τοὺς φέρη στὸ φιλότιμο νὰ ρίξουν μιὰ ματιὰ στὸ πρόγραµ- µα γιά νὰ δοῦν πότε θᾶχουν µάθηµα Μουσικῆς. Μοῦρθε τότε στὸ μυαλό ἡ πρώτη ἴδέα τοῦ Μουσικοῦ ἸΑ- πανθίσµατος, τοῦ. εἰδικοῦ αὐτοῦ τετραδίου ποὺ ἔμελλε αιγὰ σι- ya ν᾿ ἀποκτιήση τόση σημασία καὶ ν’ ἀποδῆ σωτήριο πραγµα- τικὰ γιὰ τὸ µάθηµα. Τὸ «ΜΟΥΣΙΚΟ ΑΠΑΝΘΙΣΜΑ» εἶναι Φασισµένο στὶς Μουσικὲς Ακροάσεις ποὺ γίνονται στὴν τάξη. Σὲ κάθε Μουσικὴ ᾿Ακρόα- ση Ὑράφονται στὸν πίνακα ὡρι- σµένα θασικὰ µόνο στοιχεῖα ποὺ σχετίζονται μὲ τὸ ἔργο ἐκεῖνο καὶ τὸν συνθέτη του. Γράφεται ἐπίσης ἡ ἀνάλυση τοῦ ἔργου ἡ ὁποία γίνεται, ὅπου εἶναι δυνα- τὸ, dw’ τοὺς ἴδιους τοὺς μαθητὲς κατά τὴ διάρκεια τῆς ἀκρόασης, καθὼς καὶ ἡ εὕρεση τῆς Μορφῆς τοῦ. ΚκομματιοΏ αὐτοῦ. Στὰ τε- Ἀευταία λεπτά τοῦ µαθήµατος ἀντιγράφουν τὰ λόγια αὐτὰ µα- Ci ue τὴν ἀνάλυση σὲ μιὰ ξε- χωρισατὴ σελίδα τοῦ Μουσικοῦ ᾿Απανθίσματος. Σὲ παρένθεση &- ναφέρώῳ ὅτι πολλοὶ μαθητὲς προ- τιμοῦν νὰ τὰ ἀντιγράφουν σὲ πρόχειρο καὶ ve τὰ καθαρο- Ὑράφουν καλλιτεχνικά στὸ σπἰ- ti. Πολλὲς φορές, ἂν χρειάζον- ται, δίνονται στὸ τέλος µερικὲς ἐρωτήσεις, τὶς ἀπαντήσεις τῶν ὁποίων οἱ μαθητὲς δὲν γράφουν στὸ ᾿Απάνθισμα ἀλλά πρέπει νὰ ξέρουν νὰ τὶς λένε ἀπ' Ew. Αὐτὰ µόνο τὰ γεγικὰ λόγια γράφονται στὸ ᾿Απάνθισμα. Sto amin ἔχουν μιὰ σημαντικὴ ἀτομικὴ δουλειά στὴν ἀπέναντι σελίδα. ATO διάφορα περιοδικἁἀ ἢ παλιὰ δι- δλία ἑλληνικά ἢ ξένα θρίσκουν εἰκόνες σχετικὲς μὲ τὰ ὅσα ἕ- χουν μάθει στὴν Μουσικἡ ἐκείνη νὰ, κάµουν ᾿Ακρόαση καὶ τὶς κολλαῦν ᾱ- πέναντι πολὺ προσεκτικά. “Av Χρειασθῃ, γράφουν καὶ μὲ δυὀ λόγια ἀπὸ κάτω. Όσοι πάλιν Έχουν ἱκανότητα, µποροῦν νά ζωγραφίσουν ἀπὸ µνήµης κάτι σχετικὸ ἢ ν᾿' ἀντιγράψουν ἁτὸ pia ἐγκυκλοπαίδεια ἤ ἀπὸ μου- σικὸ Φιδλίο κάποια εἶκόνα ἢ πορτραῖτο τὸ ὁποῖο σὲ καμμιά περίπτὠση δὲν πρέπει νἁ κό- δεται καὶ νά καταστρέφεται. Ξέ- ρουν δηλαδὴ ἀπὸ πρὶν ὅτι πρέ- πει ν᾿ ἀντλοῦν τὸ ὑλικὸ τους ἀπὸ µέρη ποὺ δὲν θά προξενή- σουν ζημιά, Αλλώστε, δὲν ὅτι δὲν θὰ ἐπαινεθη κάτι τέ- τοιο. ᾿Απ’ τὰ διθλία αὐτὰ ποὺ δὲν μποροῦν νὰ κόφουν τὶς εἰκό- γες ὅσοι δὲν Έχουν ἱκανότητες ἀντιγραφῆς μποροῦν νὰ τὶς θγά- Ἆρυν στὸ τζάμι, πρᾶγμα ποὺ κάνουν οἱ πιὸ πολλοί. Οἱ περισσότεροι µαθητές, γιὰ va μὴ τρέχουν τὴν τελευταία στιγμἠ νά θροῦν τὶς κεἰκόνες ποὺ θά χρειασθοῦν, τὶς μαζεύουν ἀπὸ πρίν. Μέσα σ' ἕνα µεγάλο φάκελλο φυλάγουν κάθε εἰκόνα σχετικἡ μὲ τὴ Μουσικὴ ποὔτυχε νὰ δροῦν σ' ἕνα τυχαῖο περιοδι- xd ἢ στὴν ἐφημερίδα, φυλάγον- τας μαζὶ μ’ αὐτὴν καὶ τὰ σχετι- κἁ λόγια εἴτε ἑλληνικὰ εἴν αὖ- τὰ εἴτε ξένα, Οποιαδήποτε ἀπ' αὐτὲς τὶς εἰκόνες, θἄᾶλδη μιὰ μὲ- ῥρᾳ ποὺ θὰ ἄρῆ τὴν ἀνάλογη θέ- ση της στὸ Μουσικὸ ᾿Απάνθι- σµα. Ἔτσι ἡ ἐνέργεια αὐτὴ τοὺς ἐερικονομεῖ ὕστερα χρόνο, Εὐτυχῶς καταφέραμε φέτος καὶ πετόχαµε μιά εἰδικὴ πα- ῥραγγελία εἰκόνων μουσουργῶν στὴ μισή τιµή ἀπ' τὴν κανονικἡ τιμὴ πώλησης, πρᾶγμα ποὺ μᾶς θοήθησε ἀφάνταστα στὴ δουλειά μας. Δὲν μπορῶ νἁ σᾶς περιγρά- ψω. μὲ πόση ὄρεξη δουλεύουν ὅ- λα τὰ παιδιά, προσπαθώντας νὰ δημιουργήσουν τὸ καθένα τους κάτι τὸ διαφορετικὀ, κάτι τὸ πρωτότυπο ποὺ θ’ ἀρέση καὶ θὰ κερδίση τὸν ἔπαινα τοῦ καθηγη- τῇ καὶ τῶν συμμαθητῶν τους. Γιὰ, πιὸ µεγάλη ἱκανοποίηση ἀλλά καὶ τόνωση συνάµα τοῦ ἐνδιαφέροντος διατηροῦμε στὴν Αἴθουσα ἠΜουσικῆς µόνιµη Ἔ- κθεση τέτοιων ἐργασιῶν. Κάθε µάθηµα δηλαδὴ παίρνω 2-3 τετράδια ἀπὸ κάθε τμῆμα τὰ ὁποῖα μένουν στὴν ἔκθεση μέχρι τὸ ἑπόμενο µάθηµα ὁπύτε τὰ παίρνουν οἱ κἀτοχοί τους. Αν. ταλλάσσονται τότε μὲ ἄλλα Kt. 'O γραμματεὺς τῆς τά. ξης κρατάει κατάλογο τῶν ὀνο- µάτων ποὺ μπαίνουν στὴν “ER θεση. Καταλαθαίναύµε πόση ὠφέλεια ἔχει ἡ μόνιμη αὐτὴ Ἔκθεση. Παρόμοια ἐργασία ἄρχισε νά γίνεται καὶ σ' ἄλλα µαθήµατα Στὴν περίπτωση ὅμως τοῦ Μουσικοῦ ᾿Απανθίσματος κατα. Φέραμε νά δώσουμε urd ἰδιαί- τερη σφραγίδα ποὺ νὰ τὸ κά- Άνη νὰ ξεχωρίζη, Τά τετράδια ποὺ χρηα:μοποιοῦν' ὅλο, οἵ µαθη- τὲς εἶναι εἰδικὰ κατασκευασµέ- να γιά τὴ δουλειά αὐτή, δεµέ. να μὲ δυὸ. εἰδῶν κόλλες: μὲ γραμμὲς καὶ χωρὶς γραµµές, Βτύνονται μὲ ἰδιαίτερο πρόπο, ὅπως θά δοῦμε στὴν ἑπόμενη ἔκδοση τοῦ Δελτίου, Έτσι τὸ πετράδιο αὐτὸ ἀποκτᾶ μιὰ ἀξία γιὰ τὸν µαθητή, ποὺ τὸ κάνει νὰ ξεχωρίζη µέσ᾽ an? ὅλα τὰ ἄλλα τετράδια. Θὰ δοῦμε τὸν καθένα ἀπ αὐτοὺς νὰ τὸ µεταφέρη μὲ πραγµατικὸ καμάρι Πο.ὰ εἶναι ἡ ὠφέλεια ἀπ' αὖ. τὴ τὴ δουλειά μποροῦμε ὅλοι ν' ἀντιληφθοῦμε. Γι’ αὐτὸ θὰ µιλή- ow μονάχα μὲ μερικὲς ἀδρὲς γραμμές: (1). Μὲ τὴν εὕρεση τῶν κα- ταλλήλων εἰκόνων ἢ σχημάτων ὀρθὲς ἐντυπώσεις προσώπων καὶ πραγμάτων. ‘H Μουσική εἶναι ἁπόλυτα συνδεδεμένη μ᾿ ὅλα αὖ- τά. Ἔτσι μὲ τὸ παιχνίδι, µπο- ροῦμε νά ποῦμε, τοὺς δάζουµε στὸν ὀρθὸ δρόμο καὶ τοὺς «φέρ-΄ νουµε σὲ θέση ν᾿ ἀναγνωρίζουν τοὺς κοριώτερους συνθέτες μόλις τοὺς δοῦν, τὰ ὄργανα τῆς ὀρχή- στρας, τοὺς διάφορους τύπαυς μποροῦν νὰ κρυθοῦν γιατὶ εἶναι κάτι ποὺ θὰ φανῇ καὶ ξέρουν ἐλαφρά, τὴ συμφωνικὴ ἀπὸ τὴν ὀρχήστρας, τὴ σοδαρὴ ἀπὸ τὴν ὀρχήστρα ἐγχόρδων ἢ τὴν μπάν- τα, τὸ κλασσικὸ ἀπὸ τὸ ἑλαφρὸ µπαλλέτο κ.λ.π. (2). Κάτω ἀπ᾿ τὴν κάθε εἰ- Κόνα ποὺ θά χρησιμοποιήσουν, ὅπωσδήποτε κάτι θά Ὑγράφη. Ρίχνοντας μιά µματιὰ ὁ µαθη- τὴς, εἴτε ἐμπεδώνει κάτι ποῦμα- θε στὸ µάθηµα, εἴτε μαθαίνει μόνος του κάτι καινούργιο, πρᾶγμα γιὰ τὸ ὁποῖο τοὺς ἐν- θαρρύνω. Μὲ ἱκανοποίησή pou τοὺς Βλέπω νᾶρχονται σὲ ἐπαφὴ μὲ παραστάσεις ἢ ὀνομασίες ποὺ διαφορετικἁ δὲν θά τὶς συναν- ποῦσαν ἴσως: Όπως ὀνόματα διεθνοῶς φήμης ὀρχηστρῶν ἢ µαέστρων, ὀνόματα θεάτρων ἢ. αἰθοισῶν συναυλιῶν, κλασσι- κῶν µπαλλέτων ἢ χορευτῶν, σο- λὶστ διαφόρων ὀργάνων καὶ τό- σα ἄλλα πολλὰ γιὰ τὰ ὁποῖα πολλὲς φορὲς μένω κατάπλη. κτος. Πόσα λιγώτερα θὰ χρεια. σθῆ νὰ πῆ ὁ καθηγητὴς ὅταν ἡ μικρή. μαθήτρια ἀνακάλυψε κι ἔδαλε στὸ ᾿Απάνθισμά της μιά εἰκόνα τῆς κηδείας τοῦ Μό- τσαρτ, στὴν drole ὀπάρχει μονάχα ἕνα φέρετρο σὲ μιὰ ἅ- µαξα καὶ πίσω τίποτε ἄλλο ἐ- κτὸς ἀπὸ ἕνα σκυλλ!{ (3}. Μὲ τὶς ἐργασίες αὐτὲς ἀμφιδάλλει κανένας ὅτι γίνον- ται πιὸ τακτικο: Η ἅμιλλα µεταξύ τους ποιὸς θά δείξη τὴν πιὸ πετυχημένη καὶ τακτοποίη- µένη δουλειὰ ἀναπτύσσει ὁπωσ- δήποτε τὴν πρωτοβουλία καὶ πρωτοτυπία τους. (4). Βλέποντας τὸ δημιούρ: γηµά τους αὐτὸ νοιώθουν μιά ἵ- κανοποίηση. Εἶναι κάτι ποὔκα: μαν μὲ τὰ δικά τους χέρια, ποὺ γιά νὰ τὸ πετύχουν κοπίασαν ἀρκετὰ Ένα ὁλόκληρο χρόνο. Τὸ Μουσικὸ ᾿Απάνθισμα εἶν' ἕν' ἀπ' τὰ πιὸ διαλεχτὰ τους τετρά- δια, (85). Τέλος, τὸ πιὸ στουδαῖο ἴσως γιά μᾶς τοὺς καθηγητὲς Μουσικῆς: ᾿Εκτὸς ἀπ' τὸ ὅτι ξέρουμε τὼς ἔχουν ὅλες τὶς πιὰ πόνω ὠφέλειες, γινόμαστε md Δέδαιοι πῶς τὸ µάθηµα τῆς Μουσικῆς γίνεται πιὸ αἰσθητὸ τόσο σ᾿ αὐτοὺς ὅσο καὶ στοὺς γονεῖς τους. Βλέποντας οἱ γΟ- νεῖς τὰ παιδ.ἁ τους ν᾿ ἀσχαλοῦν- ται μὲ τὶς ἐργασίες αὐτὲς φέρ- νουν στὸ νοῦ τους τὸ µάθηµα τῆς Μουσικῆς ποὺ πιό πρὶν οὔ- τε κάν τὸ σκεφτόντουσαν. Θα θυμᾶται δὲ κι’ ὁ ἴδιος ὁ µαθη- τῆς πότε εἶναι ποὺ θάχη ῥλουσι- κἠ. Θὰ περιµένη τὴ μέρα για νὰ δείξη τὴν καινούργια του δου- Χειὰ καὶ ν’ ἀκούση ἄλλη Μουσς κἡ ᾿Ακρόαση γιὰ νὰ µπορέσι νὰ µάθη. κάτι ἄλλο πιὸ κάτω. Γίνεται δηλαδὴ τὸ Μουσικὸ A πάνθισµα Βασικὀ θοηθητικὸ µέσυ στὴν ὑπηρεσία τοῦ µαθήµατος τῆς Μουσικῆς κι' Ένας θασικὸς παράγοντας μουσικῆς αὐτομόρ. Φωσης τοῦ μαθητῆ. {Ακολουθεῖ ἀναφορά στὴ δεύτερη ἐργασία ποὺ λέγεται «Εἰδικὸ Μουσικὸ 'Απάνθισμο». καθώς καὶ στὶς τεχνικὲς λεπτο: µέρειες προετοιμασίας καὶ τῶν δυό ἐργασιῶν). ΧΡ, ΑΧΙΛΛΕΟΥΔΗΣ.