Ο ΣΙζΟΠΟΣ ΤΗΣ. δον Τοῦτο. προύπαθέτει ὅτι εἷς τὸ σχολεῖον πρέπει νὰ ὑπάρχουν πλούσιαι διθλιοθῆκαι, μὲ πολλὰ ἀντίτυπα ἐξ ἑκάστου διδλίου, ἐκ πῶν ὁποίων λαμδάνων σημειώ- σεις ὁ µαθητὴς θὰ καταρτίζῃ τὸ Ἰδικόν του «διδλίον τῆς ζώ- figs. At παρατηρήσεις θὰ ἆνα- κοινώνωώνται εἰς τὴν τάξιν, θά συζητοῦνται καὶ θὰ καταγρά- φωνται καὶ εἷς τὸ «διδλίον ζωῆς» τῆς τάξεως, δηλ. εἰς ἕνα κλισὲ μὲ κινητὰς σελίδας. Ἡ. ὅλη ἐκπαίδευσις, ἔλεγεν : ὁ Ώεστο]γ, εἶναι «διὰ τὴν ζω- ἣν καὶ διὰ τῆς ζωῆς» (ρου Ja vie et par la vie). “H Ἱκανό- της αὕτη προσαρμογῆς εἶναι ὅα- σικἡ καὶ χρειάζεται ἄσκησις, ὥστε νὰ γίνῃ δεξιότηο. Πρὸς τοῦτο δὲν ἀρκεῖ νὰ πλαυτίσωμεν τὸν μαθητὴν μὲ πολλὰς γνώσεις, ἵνα τὰς µεταφέρῃ εἰς τὴν ζωήν. Γνωρίζοµεν ὅτι ὁ καλύτερος ἐκπαιδευτὴς εἰς τὴν στρατιώτι- xiv τέχνην δὲν εἶναι κατ’ ᾱ- νάγκην καὶ ὁ καλύτερος ἄξιω- ματικὸς εἰς τὸ πεδίον τῆς μά- yng. Κατὰ τὸν Πλάτωνα ὁ Φι- λόσοφος, ποὺ εἶδε τὸ ὅραμα τοῦ wahoo, πρέπει νὰ ἐπιστρέψῃ εἷς τὸ σπήλαιον, ἵνα ὁδηγηθῃ κα: λᾶς µέσω τῶν σκιῶν. Εἰς τὴν ἀρχὴν χάνεται, ἀργότεραν μετὰ μακρὰύ συνήθειαν εὑρίσκει τὸν δρόμον του καὶ δύναται νὰ προ- χωρῇ εἰς τὰς Ιδέας ἀσφαλέ- στερον. Αὐτὸ ἀληθεύει καὶ διὰ τὸν µαθητήν, ὁ ὁποῖος εἶναι μακρὰν τῆς ζωῆς, διότι κατὰ κάποιον τρόπον τὸ σχολεῖον χώ- ρίζεται ἀπὸ τὴν πραγµατικότη- τα, ἀφοῦ ὑπάρχουν τοῖχοι, ὁρα- rol Kal ἄόρατοι. Διὰ τοῦτο ἡ διδασκαλία ἀφηρημένων µόνον πραγμάτων θά εἶναι κενή, Ἔ- κτὸς τούτου ἡ ἀφηρημένη ἕν- νσια χωρὶς τὴν πεῖραν θὰ εἶναι ἄνευ ἀξίας. «Ὁ πατὴρ τῆς Αιδακτικῆς ”]- ὠάννης ᾽Αμὼς Κομέγιος εἰς τὸ πολύκρατον ἔργον του “Μαρια Didactica” A€ye. nepl τῆς ἵκα- νότητος προσαρμογῆς τῶν ἓν τῷ σχολείῷ μµανθανοµένων εἰς τὰ διάφορα προθλήµατα τῆς ζωῆς καὶ τὰς καθημερινὰς ἀνάγκας τὰς ἑεῆς: «Οὐχὶ ὁ πολλά, ἀλλ’ ὃ χρήσιμα εἰδὼς εἶναι σοφὸς» καὶ ἀλλαχοῦ: «Μηδὲν ἄρα ἂς µανθάνωµεν χάριν τοῦ σχολείου µόνον, ἀλλά πάντα τοῦ θίου ἕ- γεκεν, ἵνα μηδέν, ὅταν τὸ σχο- λεῖον ἐγκαταλείπωμεν, εἰς τὸν ἄνεμον σκορπίζηται». Δὲν ὀπάρχει δεθαίως κανών διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς προσαρ- μογῆς εἰς τὴν ζωήν. Τὸ σχο- λεῖον πολὺ πρέπει νὰ ἀγωνίξε- ται, διὰ νὰ προσαρµόζῃ τὰς |- δέας εἰς τὴν πρᾶξιν. H ἄσκη- ow αὐτὴ πρέπει νὰ γίνῃ ἕξις. 1.10 διδάσκαλος καὶ γενικῶς ὁ ἐκ- πἀιδευτικὸς πρέπει νὰ παροῦσι- ἀζῃ εἰς τὴν τάξιν διάφορα προ- Δλήµατα τῆς κοινότητος πρὸς συζήτησιν Kal va δίδῃ ἕρμη- γείαν τῶν συμδόλων ἐκ τῶν ὅ- παρχόντων γεγονότων. γ) Πνευματικἡ Καλ- λιτέργεια: 'Εκτὸς τῆς ἀποκτήσεως γνώσεων καὶ debi. οτήτων καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ψυχικῶν λειτουργιῶν τῶν µαθη- τῶν διὰ τῆς διδασκαλίας, µεγα- λυτέραν σηµασίαν ἔχει ἡ πνευ- µατικὴ καλλιέργεια αὐτῶν, ἡ ἀφύπνισις δηλ. καὶ ἡ καλλιέρ- γεια τοῦ ἐσωτερικοῦ πνευματι- κοῦ κόσμου τοῦ τροφίµου. Γενικὴν καθοδηνητικἠν ἀρχὴν σχετικῶς μὲ τὸ θέµα τῆς πνευ- ματικῆς καλλιεργείας, εἰσηνήθη ὁ οπαπρογ. Κατ’ αὐτὸν πρέπει ἡ µόρφωσις νὰ καθιστᾷ τὸν τρό- Φιμον ἵκανὸν νὰ ἐκτελῇ «πνευ- μττικὰ ἐνεργήματα». Εἶναι δὲ πνευματικὰ ἐνεργήματα ὅσα σχετίζονται μὲ μίαν ἀξίαν, π.χ. τοῦ δικαίου, τοῦ ὠρσίου, τῆς ἠθικότητος, τῆς ἀληθείας κ.λ.π. 1. Ὡς πρὸς τὴν θεώρησιν τοῦ κόσμου καὶ τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας πνευματικά ἐνεργήμα- τα εἶναι Ίων ἡ αἰτιοκρατικὴ Θε- ὠρησις τῶν φαινομένων ἐπὶ τῇ Φάσει τοῦ σχήματος αἴτιον -- ἀποτέλεσμα. 2ον ἡ τελολογικὴ : θεώρησις ἐπὶ τῇ δάσει τοῦ σχή- µατος µέσα -- σκοπο. “Oder ἀποτελεῖ χρέος τῆς πνευματικῆς καλλιεργείας νάἁ καθισᾶ tov τρόφιµον ἱκανὸν νὰ θεωρῃ τὰ δεδομένα, ἅτινα συναντᾶ εἰς τὸν ἐξωτερικὸν κόσμον καὶ εἲς τὴν Conv wer ἐπιγνώσεως κατά τὸ αἰτιοκρατικὸν ἢ τὸ τελολογικὀν σχῆμα. Τὰ σχετικὰ μὲ τὴν τοι- αύτην θεώρησιν ἐνεργήματα χα- ρακτηρίζονται ὡς πνευματικά, διότι ἀναφέρονται εἰς τὴν ἐκ µέρους τοῦ τροφίµου ἐπίγνωσιν καὶ κατανόησιν τῆς ἀξίας τῆς ἀληθείας, 2. Δευτέρα ἀποστολὴ τῆς πνευματικῆς καλλιεργείας εἶναι ἡ ἀποκάθαρσις τῆς συνειδήσεως τοῦ τροφίµου ἀπὸ τὰς παντοει- δεῖς προλήψεις, τὰς προερχοµά- γας ἐκ τοῦ περιθάλλοντος. 'Ἡ Έννοια Βεδαίως τῆς καθάρσεως εἶναι παλαιά, ὁ Πλάτων καὶ ὁ Αριστοτέλης Φμίλησαν περὶ αὐτῆς, ἐπανήγαγεν ὅμως αὐτὴν εἰς τὴν ἐπικαιρότητα 6 Ετθιά, Κατὰ τοὺς ψυχαναλυτὰς εἰς τὸν ψυχικὸν κόσμον τοῦ παι- διοῦ ὑπάρχουν συμπλέγματα καὶ δημιουργοῦνισι καὶ ψυχικἀὰ τραύματα. Εκτὸς τούτου τὸ παιδὶ ἀποκομίζει συγκεχυµένας καὶ ἀνακριφεῖς γνώσεις ἀπὸ τὸ περιθάλλον. Ὃθεν πρέπει vk ἀποκαθαρθῇ ἡ συνείδησις του ἀπὸ τὰ τοιούτου ἘΕἴδους περι- Εχόµενα. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ- τον ἡ av τῷ σχολείῳ διαδίωσίς του καὶ αἱ σχέσεις ἕναντι τῶν διδασκάλων καὶ συμμαθητῶν tou Skov va ρυθμισθῶσι κατὰ atpénov Sote νὰ μὴ γίνεται ᾱ- φοομἠὴ νὰ σχηµατίζωνται συμ- πλέγματα καὶ ψυχικά τραύµα- τα. Νὰ ἀποφεύνεται ἡ κακἡ συμπεριφοοὰ καὶ νὰ καταστὲλ- λη ὁ διδάσκαλος τὰς ἐνωῖστι- κἁς τάσεις, αἴτινε ὢθοῦν αὖ- τὸν νὰ κάµμνη κατάχρησιν τῆς Ένοντι τῶν μαθητῶν του ὕπεσο- χῆς του. Ὁ Λατῖνας ποιητὴς Πηναηρ]ία ἔγει εἶπει ὅτι ὁ διδά- σκαλος ποέπει νὰ ααἰσθάνεται ἕ- ναντι τῶν μαθητῶν συναίσθπισ εὐλσθδείας (Μρυίππα debetur mierig reverentiay. 'Ἡ ἅπο- κάθαοσις τῆς συνειδήσεως ποέ- πει νὰ ἐπεκτείνεται ἀκόμη καὶ το τὸ ννώσιολονικὸν πεδίον. Πηέπει δπλ. νά ἀποκαθάοωιικν. κύριοι συνάδελόοι, τὴν συνείδη- σιν τοῦ παιδιοῦ ἀπὸ τὰς λαϊκάς ποολήψεις καὶ δεισιδαιµονίας (φαντάσματα, νεράῖδες) καὶ ᾱ- πὸ τὰ κοινωνιολογικἀ μυθεύμα- πα (ἀταξικὴ κοινωνία, παγκό- σµιος ἀπεονία, χιλιασμὸς κλπ.]. Ἡ ἀποκάθαρσις δηλ. συνίστα- ται εἰς τὺν ἀποπαθήνισιν ὅλων τῶν ἐκ τοῦ περιδάλλοντος προ- εργοιένων ἀνοοθολονικῶν καὶ μυθολονικῶν στοιχείων. 3. Τρίτον μένα καθῆκον τῆς πνευματυκῆς καλλιεργείας εἶναι ἡ καλλιέρνεια καὶ ὁ ἐξευγενι- σμὸς τῶν δυνάπεων τῆς ψυγῆς. Αδται εἶναι τρεῖς, ὅπως ὀἐδίδα- Ἐεν ὁ Πλάτων. Ο Αριστοτέλης κατατάσσει ταύτας εἷς τρία στρώματα, τὸ διανοητικὀν, τὸ συναισοθηματικὸν καὶ τὸ δουλη- τικὀν στρῶμα. 'Επειδὴ δὲ σήµε- ρον ἀσκοῦν ἐντονωτάτην ἑπίδρα- σιν αἱ ἀνοοθολογικαὶ θεωρίαι (irrationalismus), πρέπει νὰ λαμθάντται μέριμνα νὰ καταπο- λεμηθοῦν τὰ ἐκ τῆς τοιαύτης τά- σεως ἀπορρεύσαντα ἀποτελέσμα- τα. Ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τοῦ & νοοθολονισιοῦ παραμελεῖται σἠ- µερον ἡ καλλιέργεια τῆς διανο- ήσεως καὶ ἡ γλωσσικὴ ἀγωγὴ τῆς νετόητος. Η γλωσσικὴ ἔκφοασις τείνει νὰ χάσῃ πᾶσαν γραφικότητα καὶ νὰ καταστῇῃ ἆ- πλῶς προστακτικὸν σημεῖον (rcammando), Eig t& attia 82 ταῦτα ὀφείλεται ἡ αὔξησις τῆς παιδικῆς ἐγκληματικότητος. 4. Τέταρτον θέµα τὸ ὁποῖον ἀπσσχολεῖ τὴν πνυεµατικἠν καλ- λιέργειαν εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἀἄξιολογικῆς ἵἹκανότητος ἢ εὐαισθησίας, ἡ ὁποία ἐπιτυγχά- νεται διὰ tig Resonnance. Ἠτοι διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς συναισθηματικότητος ἢ σωναι- σθηματικῆς συνκινήσεως τοῦ τροφίμαυ, “Ὁ µαθητὴς Ἠπρέπει νὰ ἀποκτήση τὴν ἱκανότητα νὰ διακρίνῃ τὰς διαφόρους ἀνωτέ- Ρας ἠθικάς, πνευματικὰς καὶ ᾳἰσθητικὰς ἀξίας καὶ νὰ ἐπιλέ- ξη τὰς καλυτέρας διὰ τὴν ζωήν του, πρὸς τούτοις δὲ νὰ διαδλέ- πῃ τὰς μεταξὺ τούτων σχέσεις | ὡς πρὸς τὴν σπουδαιότητα, τὴν | ἁμοιδαίαν ἐξάρτησιν, τοὺς σκο- mode καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐ- τῶν. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον χρησιμοποιοῦμεν τὰ ποαλαιότε- pov Φφρονηµατιστικά, νῶν δὲ δι- ὠματικά καλούμενα µαθήµατα, ὡς εἶναι ἡ “Ἱστορία, τὰ ἀρχαῖα Ἑλληνικά, τὰ Νέα Ἑλληνικά κιλιπ. Πρέπει νὰ εἴμεθα πολὺ προσεκτικοὶ, ἵνα μὴ συναισθη- µατικὴ καλλιέργειαν ἀποδῃ εἷς θάρος τῆς καλλιεργείας τῶν δι- ανοητικῶν καὶ δουλητικῶν Ίκα- νοτήτων, ὅπως συμβαίνει μὲ τὸν ἄγονον αἰσθητισμόν. Πρέ- πει νὰ προσέχωµεν μήπως οἱ νέοι καταντήσουν ἀνίκανοι διά πᾶσαν θετικἠν δρᾶσιν εβίείθ5. Δυστυχῶς εἰς τὸ σύγχρονον Ἑλ- ληνικὸν Γυμνάσιον ἡ κακἡ δι- δασκαλία τοῦ µαθήµατος τῶν Νέων ᾿Ελληνικῶν καὶ τῶν ἐκθέ- σεων ἐκτρέπει τοὺς νέους εἷς τὴν κενἠὴν παντὸς περιεχομένου ὡραιολογίαν καὶ εἰς τὸν ἀνει- λικρινῆ ψευδολογοτεχνισµόν. 'Η ἀγωγὴ καὶ ἡ διδασκαλία δὲν πρέπει νὰ ὑποστηρίζη τοὺς ψευδορφἰηθίες ἀλλ’ οὔτε καὶ νὰ περιορίζεται εἰς τὴν εὕρεσιν τῶν ἀξιῶν μόνον. Δὲν πρέπει νὰ περιοριζώµεθα εἰς τὴν εδρε- av τῶν ἀξιῶν µόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν συμμετοχὴν καὶ τὴν ἐν- σωμάτωσιν τῶν ἰδανικῶν μὲ τὰς πράξεις, συναισθήµατα καὶ σκέ- per τῶν μαθητῶν. Πολλοὶ θὰ φέρουν τὴν ἀντίρ- ρησιν ὅτι τὸ σχολεῖον δὲν εἶναι ἠθικὸν ἀναμορφωτήριον. 'Η ἆᾱ- πάντησις τὴν ὁποίαν ἡμεῖς, ὣς ἐκπαιδευτικοὶ πρέπει νὰ δώσω- μεν, εἶναι ὅτι δὲν δυνάµεθα νὰ χωρίσωμεν τὴν σκέψιν ἀπὸ τὸν χαρακτῆρα, ἄλλως θὰ παρα- σκευάσωµεν σοφιστὰς καὶ ba τοὺς ἐνθαρρύνωμεν διὰ δρᾶσιν χάριν προσωπικῆς νίκης παρὰ διὰ τὴν εὕρεσιν τῆς ἀληθείας. Πρὸς τούτοις, ἡ θεωρητικἡ μµό- RIRBATKAAIAL Τοῦ κ. ΜΟΔΕΣΤΟΥ ΣΑΜΑΡΑ, Γυμνασιάρχου Β΄ Γυμνασίου ᾽Αμμοχώστου νον διδασκαλία περὶ ἀξιῶν δὲν δίδσει µαθητὰς μὲ ἀξίας. Τὸ κα: λύτερον μέσον διά τὴν τιµιότητα εἶναι ὄχι τὸ κήρυγμα, ἀλλὰ τὸ παράδειγµα τοῦ διδασκάλου. Πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν πρέπει νὰ στραφῇ τὸ σχολεῖον. εἰς τὴν καλλιέργειαν δηλ. ἠθι- κὤν πνευματικῶν καὶ αἰσθητι- κῶν ἀξιῶν, τῶν ὁποίων μέτοχοι νὰ εἶναι καὶ οἱ διδάσκοντες, 'Η- μεῖς πρέπει καὶ ὀφείλομεν νὰ δοηθήσωμεν τοὺς μαθητὰς νά ἀνεύρουν καὶ νὰ κατανοήσουν τὰς ἀξίας καὶ κατόπιν va τοὺς ὁδηγήσωμεν εἰς τὸ ἐνεργητικὸν στάδιον., Αί πρῶται ἀξίαι, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ καλλιεργηθοῦν εἷς τοὺς µαβητάς, εἶναι ἡ Ἐύσονει- δησία καὶ ἡ τιµιότης αὐτῶν εἷς τὸ Έργον τῶν ὡς μαθητῶν. 'Ἡ ἀνάπτυξις αὕτη ἐνισχύεται ἀπὸ τὸ παράδειγµα εὐσυνειδήτων καὶ τιµίων. διδασκάλων, ἀφῶσιωμέ- νων εἰς τὸ ἔργον των. ᾿Εκτὸς τῶν γενικῶν αὐτῶν ἀξιῶν ἔχομεν καὶ ἐπὶ µέρους ᾱ- ξίας εἰς τὰ διάφορα µαθήµατα. Πολλοὶ ἰσχυρίζονται ὅτι αἱ ᾱ- ξίαι ὑπάρχουν εἷς ὡρισμένα μό- vor µαθήµατα. Τοῦτο, νομίζω, δὲν εὐσταθῃ. 'Ἡ φύσις καὶ ἡ σπουδαιότης τῶν φυσικῶν καὶ Μαθηματικῶν π.χ. ἐν σχέσει πρὸς τὸν σημερινῶν µεγαλειώ- δη πολιτισµόν, ἡ ἰδιαιτέρα ἵκα- γοπαίησις ἐκ τῆς σπουδῆς αὖ- τῶν, ἡ ἁρμονία, ἡ τάξις καὶ οί ἄλλαι πνευματικαὶ καὶ αἰσθητι- καὶ ἀξίαι αὐτῶν, θὰ θοηθήσουν πολὺ εἰς τὴν διαµόρφωσιν τῆς Δξιολογικῆς ἱκανότητος τῶν µα- βητῶν. 5. Πέμπτον θέµα τῆς πνευµα- τικῆς Καλλιεργείας εἶναι ἡ i oxepotoijaig τῆς δουλήσεως. ΄Η θούλησις πρέπει νὰ καλλι- εργῆται ἰδίως διά τοῦ ἐθισμοῦ τοῦ μαθητοῦ εἰς συστηματικὴὺν ἐργασίαν καὶ εἰς τὴν δι’ αὐτῆς ὑπερνίκησιν δυσχερειῶν. “Ὑπάρ- χουν παιδαγώωγοί. ἰδίως εἲς τὰς Ηνωμένας Πολιτείας, οἱ ὁποῖοι ἀποφεύγουν νά ὑποδάλουν τὸν µαθητὴν εἰς τὸν μόχθον τῆς προσπαθείας, πιστεύοντες εἰς τὴν παντοδυναµίαν τοῦ διαφέ- ροντος. ᾿Εὰν ἐκνικήσῃ ὅμως µία τοιαύτη ἀντίληψις θὰ ἔπακολου- θήσῃ ἀπονάρκωσις τοῦ δουλητι- κοῦ τµήµατος τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς, ᾽Αλλὰ καὶ ἐν προκειµέ- ve ἡ προσπάθεια πρὸς ἴσχυρο- ποίησιν τῆς Φουλήσεως δὲν ἐπι- τρέπεται νὰ ἐκτρέπεται τοῦ προ- σήκοντος μέτρου, ἐπὶ δλάδῃ τῶν ὑπολοίπων δύο υψυχικῶν λει- τουργιῶν. 6. Ὕψιστος σκοπὸς τῆς ἐσω- τερικῆς πνευματικῆς καλλιεργεί- ας εἶναι νὰ μεριμνήσωμεν διὰ τὴν δηµιουργίαν πρὸ πάντων ἥτις ἐπιτυγχάνεται, ὅταν ἄποκα. τασταθῃ ἐντὸς τῆς ψυχῆς τοῦ τροφίµου ἡ ἐναρμόνησις τῶν τρι. ὢν ψυχικῶν λειτουργιῶν. Tay τοιαύτην ἐναρμόνισιν Έχει σι. πτήσει ὁ Πλάτων, ὀνομάζων αὐτὴν «δικαιοσύνην». Κατ’ αὐτὸν & «δίκαιος ἀνήρ» Έχει ῥἑντὸς τοῦ ψυχικοῦ του κόσμου συωδι. αλλάξει τὰς δυνάµεις τοῦ λογι. στικοῦ, θυμοειδοῦς καὶ ἔπιθυμῃ- τικοῦ. Χρειάζεται λοιπὸν σήµερον ὁ ἄνθρωπος καὶ πρὸ πάντων ἡ νεολαία, οἱ µαθηταί µας, περισ. σότερον ἀπὸ κάθε ἄλλην ἐποχὴν τὴν Ἰσορροπίαν ὅλων τῶν πνευ. ματικῶν των δυνάµεων καὶ ὄχι τὴν µερικἠὴν καὶ εἰδικὴν μόνον καλλιέργειαν ὡρισμένων ψυχικῶν δυνάμεων, διότι δύναται ἡ µε. ρικἠ αὕτη καλλιέργεια νὰ κα. ταστῇ ἐπικίνδυνος διὰ τὰν ἄν. θρωπον. Τοῦτο πρέπει νὰ προαέξωμεν ἰδιαιτέρως ἡμεῖς οἱ διδάσκοντες τὰ ἐπὶ µέρους εἰδικὰ µαθήµατα, Εάν δὲν προσέξωμεν τοῦτο, ἀλλ' ἀποθλέψωμεν μόνον εἰς αὔξησιν τῆς πνευµατικῆς δυνά- µεως τῶν μαθητῶν µας, τὸ πρᾶγμα θά καταστῇ λίον ἔπι- κίνδυνον. (Συνεχίζεται),